luns, xuño 19, 2017

O quebracabezas do descubrimento, de Urbano Lugrís

(na exposición Lugrís. Paredes soñadas)



Posiblemente a razón fundamental para visitar a exposición Lugrís, paredes soñadas que Afundación terá na súa sede na Coruña até o vindeiro 3 de setembro sexa a rara oportunidade de ver a obra Retablo do descubrimento na súa disposición orixinal.

Forman o dito retablo 13 táboas, 12 delas de 74 x 74 cm. e a central de 272 x 80 cm. Colocadas conforme o seguinte esquema:


1. 2                                   7. 8.

 3. 4.              13              9. 10.

5. 6.                               11. 12.


[Esquema 1]


A orixe da obra

Urbano Lugrís foi o socio número 3 da Asociación Cultural Iberoamericana da Coruña e, incluso, formou parte da súa xunta directiva [La noche, 15/02/1955]. A sede da dita asociación foi inaugurada en 1951 e contaba con varios muráis do pintor do mar, hoxe tristemente desaparecidos. O director do Instituto de Cultura Hispánica [ICH], Alfredo Sánchez Bella, gustou tanto deses frescos que encargou a Lugrís parte da decoración da nova sede madrileña que o ICH estaba a piques de inaugurar.

Lugrís partiu para Castilla La Nueva en xullo de 1951 para se encargar desta 
obra que tivo lista o 12 de outubro, data da inauguración do edificio.


Retablo ou quebracabezas?

O ICH foi mudando de nome e de finalidades despois da morte do dictador Francisco Franco Bahamonde. Dende 2007 o organismo chámase Agencia Española de Cooperación Internacional para el Desarrollo [AECID]. Tamén a obra de Lugrís, nalgunha das reformas do edificio, abandonou a súa ubicación orixinal no recibidor para rematar na biblioteca da AECID onde as táboas perderon a súa disposición orixinal.

Afortunadamente consérvase unha testemuña gráfica da primeira disposición das táboas, unha fotografía publicada na páxina 11 do xornal ABC o 21/10/1951.

No ano 2014 visitei a biblioteca para ver por vez primeira ao vivo esta obra de Urbano Lugrís; as súas táboas xa estaban colocadas aliñadas e noutra orde [esquema 2]:

Foto ABR, 29/04/2014

Foto ABR, 29/04/2014

Foto ABR, 29/04/2014

 
3; 2; 1; 4; 5; 13; 6; 7: 8 ; 9; 10; 11 e 12

[Esquema 2]

Amáis a nova disposición nin siquera conservaban a simetría orixinal e a táboa 6 pasa da esquerda á dereita da nai, desequilibrando o conxunto.

Por iso saudei con ledicia o xeito na que a fundación decidira exhibir o retablo recreando a disposición orixinal de 1951, pero tras ver a foto vin que o comisario optara por unha nova orde, concretamente:




A disposición das táboas na exposición Lugrís, paredes soñadas. [Foto de María José Blanco Conde, conservadora da colección da AECID ]



                                           3. 2.                              1.  4.
                                           5. 6.             13              7. 8.
                                          9. 10.                             11. 12.

[Esquema 3]


No texto do catálogo atopamos sorpredentemente unha fotografía coa disposición orixinal das táboas e unha excusatio non petita do responsable:


A disposición do retablo no mes de xullo de 1952 [Foto do arquivo do AECDI tomada da ciberbitácora La reina de los mares, de María José Blanco Conde]
 
[...] por esa imagen antigua se conoce también la disposición original de las piezas: en el centro se encontraba la Virgen y a cada uno de los lados se disponían seis tablas, colocadas en tres filas de a dos. [María José] Blanco [Conde, a conservadora da colección da AECID] precisa que, hoy día, “las tablas están numeradas por detrás indicando su disposición y lectura”. Sin embargo, la composición que marcan esos números no se correponde con la original que se aprecia en la fotografía arriba referida.
Semella unha «xustificación» do autor do catálogo para colocar as táboas na disposición orixinal duplamente documentada pero, como se pode comprobar cos meus esquemas, en case que nada se semellan a composición primeira do retablo coa orden ventureira que lle deron as súas táboas na exposición de Afundación.

De feito, das dúas disposicións dedúcense que os ordenadores parten de dous xeitos de lectura ben diferentes. Lugrís pensou nun formato de dúas páxinas primeiro debían verse as táboas da esquerda de arriba a abaixo e de esquerda a dereita e logo as táboas da dereita, no mesmo sentido. Mentres que pola súa banda, o comisario da exposición concibe a obra como un todo na que os cadros deben lerse de esquerda a dereita e de arriba a abaixo ignorando a táboa central e decide (malia o que di no catálogo) conservar a orde que lle deron as táboas as persoas que a colocaron na biblioteca madrileña nunha disposición liñal.

É dificil tirar unha narratividade total entre as distintas escenas que Lugrís pinta, aínda que as series 3, 4, 5 e 6 [Cristobal Colón na súa casa mirando o mar; as tres carabelas surcando o océano; un pau maior ao que se achegan os paxaros do novo mundo e a terra con plantas tropicais que lles agarda] e 7 e 8 [un conquistador (Hernán Cortés?) presto para a batalla e as súas naos ardendo na praia] só poderían ter sentido se a orde de lectura é a orixinal.
O certo é que nada (ningunha razón artística ou histórica) xustifica a muda da orde das táboas e semella necesario que os responsables da exposición volten ao retablo a súa ben documentada composición orixinal para que os espectadores podamos intentar tirarlle sentido as táboas de Urbano Lugrís tras velas como as concibiu.

A homenaxe a Francisco Miguel. Un pequeno acto revolucionario de Urbano Lugrís

A táboa número 4 deste retablo ten no seu primeiro plano un híbrido de flor e cataventos de xoguete dentro dunha das típicas arquitecturas metafísicas de Urbano Lugrís. O fondo ocúpao un mar sen tempo por cuxa liña do horizonte avanzan tres carabelas cara o novo mundo.

En principio nada chama a atención nesta táboa pero nela Lugrís deixou un pequeno aceno de protesta frente aos que lle encargaran a obra. Traballar para un organismo da dictadura non era fácil para un pintor que nos anos 20 estivo vencellado a distintos movementos nacionalistas [Irmandade Nacionalista Galega e a Mocidade Cultural Galega] que estivo preso en 1930 no cárcere Modelo de Madrid por asinar o Manifesto de intelectuais e artistas a prol da Repúblico e que participou nas Misiones Pedagógicas organizadas polo Ministerio de Educación durante a II República. El mesmo dicía

[S]e o meu pai vivira e me vira facer isto. Matábame

segundo lle contou Isaac Díaz Pardo a Antón Patiño. Para Lugrís colaborar cos seus inimigos foi un dos principais motivos de anguria e dor, a razón última que probablemente lle fixo esconderse nun mundo interior luminoso e mítico e tras unha máscara de histrionismo pola que rematou sendo coñecido.

Pero nesta taboa 4 que Luis Rei identifica co título Carabelas no seu catálogo de 1989, Lugrís rememora a un dos seus mestres e amigos que foi despiadadamente torturado [cortáronlle as mans como máxima pena para un pintor] e asasinado polos golpistas en 1936: Francisco Miguel, concretamente o seu cadro de 1930, Cataventos de xoguete.
 
Cataventos de xoguete, 1930. Fonte da imaxe Entre vanguardias. Francisco Miguel pintor gallego y mexicano. Instituto Nacional de Bellas Artes de México. 1999.
 
Francisco Miguel foi un pintor coruñés nacido no 1897 que viviu en París e México e voltou a súa cidade natal no 1935 para morrer asasinado polos golpistas. Coincidiu con Lugrís nas tertulias que se celebraban no taller de Luis Huici. Parte da súa obra ten unha influencia evidente na de Urbano Lugrís.

Outro pintor coruñés, Xabier Correa Corredoira, escribiu o 21 de xuño de 2007 nun dos seus cadernos de traballo:

Tras cortarlle as santas máns a Francisco Miguel os verdugos da Guardia Civil descubriron que seguía a pintar cos muñóns, ca face e ca língoa. E tras o visto machacáronlle a cabeza a culatazos. Foi entonces cando a mar, as cunchas e as nubes que el pintaba revolverónse e decidiron ser eternas nas outras máns de Urbano Lugris, o de Sada, e de Manuel Rivas, o de Elviña.

Lugrís quizá para soportar a humillación que supoña traballar para o seus inimigos quixo deixar a esencia do seu mestre no corazón dunha institución franquista -o estado que o asesinara tras torturalo- para que a arte, a beleza, a intelixencia estivera sobre a barbarie. E aquí está a taboa 4, Carabelas, para lembrarnos o que fan os criminais coa beleza.



P.S.
Se queren ler unha crítica moi ben fundada da dita exposición lean O Lugrís que eu querería ver, de Manuel López Foxo que publicou Sermos Galiza o 19/04/2017

xoves, marzo 16, 2017

PAPEL A MANCHEAS NOS XULGADOS DA CORUÑA



Fonte da fotografía.       

Para a completa ciber-tramitación dos expedientes nas oficinas xudiciais (o moi publicitado «papel cero») queda moito tempo e no caso de Galicia, aínda máis. Semella que o conselleiro de xustiza non leu a meirande parte das normas coas que dende 2009 os lexisladores quixeron actualizar a administración de xustiza ou que de telas lido, a vontade do goberno galego é non cumprir as leis estatais neste eido.
Para coñecer a política da Xunta de Galicia en materia de administración de xustiza o caso do expediente dixital é paradigmático. Unha das reformas de outubro de 2015 (a lei 42/2015) establecía tres prazos para rematar con case que todo o papel nas oficinas xudiciais:
- dende o 1 de xaneiro de 2016, os avogados e os procuradores estaban obrigados a presentar todos os escritos de xeito electrónico.
- dende o 1 de xaneiro de 2017, as administracións públicas debían ter preparada a plataforma para que os particulares que quixer e as persoas xurídicas, obrigadas por imperativo legal a facelo, presentaran de xeito electrónico os seus escritos.
- a partir o 1 de xaneiro de 2018, o Ministerio Fiscal incorporarase plenamente ao novo xeito de presentar escritos.
Vencidos os dous primeiros prazos a falla de vontade da Xunta de Galicia é patente: as persoas xurídicas non poden cumprir coa súa obriga de presentar as demandas de xeito electrónico porque en Galicia (non sucede o mesmo noutras comunidades autónomas) faltan os medios para facelo. E a ausencia de previsión legal para o caso de falla de medios obrigou a algunhas responsables a ditar resolucións de dubidosa legalidade para non impedir o acceso a xustiza das persoas xurídicas.
Amais, a Dirección Xeral de Xustiza nin sequera foi quen de dotar a todas as oficinas xudiciais de Galicia dos mesmos medios para a ciber-tramitación, e estas eivas do poder executivo teñen que ser emendadas polas traballadoras usando métodos «pre-modernos» (aceptando a terminoloxía usada polos nosos dirixentes), deseguido dúas ilustracións da situación (nos xulgados de primeira instancia da cidade da Coruña):
I
Cando un xulgado se inhibe por non ter competencia para coñecer dunha demanda que presentaron na súa oficina, ten que remitir o procedemento ao xulgado que pensa que é competente.
Aínda que o primeiro xulgado tramite todo de xeito electrónico, a ausencia dun sistema que permita a remisión dixital do expediente obriga a imprimir todos os escritos e resolucións para llos enviar a oficina do xulgado receptor que, a lei obríga, vese obrigado a escanear toda a documentación impresa para formar un novo expediente dixital. O abondoso papel sobrante pode reciclarse.
Moitas veces se fala de incompatibilidade do sistema entre as distintas comunidades autónomas pero as dúas últimas veces que pasou isto na oficina que dirixo foi con procedementos que recibimos doutros xulgados da provincia da Coruña.
II
Algo semellante sucede cando os xulgados da cidade da Coruña temos que remitir os expedientes a Audiencia Provincial que ten a súa sede na mesma cidade para que tramite un recurso de apelación.
O actual sistema de xestión procesual (o programa informático para tramitar os procedementos) non permite a remisión electrónica polo que aínda que na primeira instancia o expediente sexa totalmente dixital é preciso imprimir todo para que a Audiencia Provincial poda continuar coa tramitación. O paradoxal é que a Audiencia tería que dixitalizar o impreso para formar o seu propio expediente. De novo papel sobrante para o lixo.
Pero este caso é peor porque os medios existen (os Xulgados de Santiago de Compostela poden remitir o expediente a sección da Audiencia Provincial con sede na capital de Galicia) pero a Dirección Xeral de Xustiza non os instalou para todas as sedes xudiciais.
*
Estes dous exemplos deixan claro que os anuncios do poder executivo estatal e autonómico sobre a actualización da xustiza non son máis que publicidade e que mancheas de papel seguen a ser as protagonistas da «moderna» administración de xustiza da Nosa Terra.

domingo, marzo 12, 2017

As mans santas (de Francisco Miguel), de Correa Corredoira

As mans santas (de Francisco Miguel). Óleo sobre tea. 2010
Até o 21 de maio na Fundación Luis Seoane da Coruña pódese ver a exposición Correa Corredoira. Os días pintados unha restrospectiva da obra pictórica [cuns petiscos escultóricos] de Xabier Correa Corredoira .

Entre todos os cadros impresionoume especialmente  As mans santas (de Francisco Miguel) pola súa forza para transmitir a historia que agocha.

Ao lado deste cadro, nun expositor un caderno do autor aclara para o visitante despistado a xénese do cadro:

Caderno de Xabier Correa Corredoira.

que di:

Tras cortarlle as santas máns a Francisco Miguel os verdugos da Guardia Civil descubriron que seguía a pintar cos muñóns, ca face e ca língoa. E tras o visto machacáronlle a cabeza a culatazos. Foi entonces cando a mar, as cunchas e as nubes que el pintaba revolverónse e decidiron ser eternas nas outras máns de Urbano Lugris, o de Sada e de Manuel Rivas, o de Elviña.  21.xuño.2007.

Francisco Miguel foi un pintor coruñés ao que as forzas sublevadas cortáronlle as mans antes de asesinalo no 1936. Foi un dos inspiradores máis claros do estilo de Urbano Lugrís e aparece como personaxe na novela O lapis de carpinteiro, de Manuel Rivas.

A súa historia pódese ler nos Diarios [Edicións A Nosa Terra, 2000] da súa dona Syra Alonso.





sábado, marzo 11, 2017

Lugrís: paredes soñadas

Unha rebusca na rede alértanos de unha nova interesante Afundación anda a preparar unha exposición, na súa sede da Coruña, titulada Lugrís: paredes soñadas. Polo que sabemos veñen ou xa están na coruña as seguintes obras:

Os murais que ten o Museo de Pontevedra (San Pedro de Mezonzo e Santa Trahamunda):


San Pedro de Mezonzo, mural do Museo de Pontevedra.

[Estes murais e outros restos que podemos ver no corredor da galeria José Lorenzo na praza de Toural de Compostela, pintounos Urbano Lugrís na Sanatorio Álvarez de Santiago de Compostela ]

O Retablo do descubrimento que Lugrís pintou no Instituto de Cultura Hispánica (hoxe Axencia Española de Cooperación Internacional para o Desarrollo) que estaban a trasladar esta semana:






Fonte das fotografias Art&Value

O cadro San Telmo do Museo Naval de Ferrol (que algúns din que é o último resto localizado das pinturas do iate Azor):


San Telmo, de Urbano Lugrís. (Museo Naval de Ferrol)

Estas referencias dicían que a exposición comezaba o 9 de marzo pero semella que se retrasa... Quizáis por que Afundación quere presentar por todo o alto o seu descubrimento?